Atkins en andere koolhydraatarme diëten

atkins dieet

Verschillende populaire diëten, zoals het Atkins-dieet, Heller dieet en het Mayo-dieet komen neer op een eetpatroon met veel vet, eiwit en weinig koolhydraten (suikers, zetmeel). Brood, graanproducten, aardappelen, rijst en pasta zijn verboden of zeer beperkt toegestaan. Daardoor wijkt het dieet sterk af van het gangbare Nederlandse eetpatroon. Groente, fruit en melk zijn in beperkte mate toegestaan. De consumptie van producten met veel vet en eiwit, zoals (vet) vlees, kaas, eieren, room, boter en mayonaise is echter vrij.

Overwegingen.

‘Ketose’

atkins dieetUit onderzoek blijkt dat koolhydraatarme diëten tot gewichtsverlies leiden. Dat komt doordat de voeding in totaal minder calorieën levert. De mate van gewichtsverlies hangt af van: hoe lang het dieet wordt gevolgd, hoeveel calorieën er minder worden ingenomen en hoeveel er wordt bewogen. Bij het Atkins-dieet kan ook een niet-volledige vetverbranding een rol spelen bij het afvallen. Onder ‘normale’ omstandigheden zijn er voldoende koolhydraten aanwezig om de vetten volledig te verbranden. In de eerste fase (de zogenaamde inductiefase) van het Atkins-dieet kunnen de vetzuren niet meer volledig door het lichaam worden opgenomen door de combinatie van relatief veel vet en zeer weinig koolhydraten. De overblijvende restanten, zogenaamde ketonlichamen, komen vrij in de bloedbaan. Dit proces staat bekend als ‘ketose’. De ketonlichamen verlaten het lichaam via de urine en de uitademinglucht. Dit veroorzaakt bij de gebruikers van een dergelijk dieet een typische geur (‘acetonlucht’).

Gewichtsverlies

Veel mensen die het Atkins-dieet volgen, zeggen minder honger te hebben. Dat zou te zijn verklaren uit het hoge vet- en eiwitgehalte van het eten, in combinatie met de vorming van ketonlichamen. Dit stimuleert het verzadigingsgevoel van het lichaam. Wanneer daardoor minder wordt gegeten, betekent dat weer meer gewichtsverlies.

Zoals bij elk afslankdieet wordt in de eerste één tot twee weken sneller gewicht verloren dan daarna. Doordat het lichaam minder energie binnenkrijgt dan het nodig heeft, mobiliseert het snel de glycogeenvoorraden in het lichaam. Dit gaat gepaard met een aanzienlijk vochtverlies.

In de vervolgfase van het Atkins-dieet mogen meer koolhydraten worden gegeten en is er geen ‘energieverlies’ meer als gevolg van een onvolledige vetverbranding. Het gaat er dan om, net als bij andere diëten, om de voeding en het lichaamsgewicht in balans te houden.

Gezondheidsproblemen

De ketose die bij het Atkins-dieet in de eerste fase ontstaat, is op zich niet schadelijk zolang er geen zogenaamde acidose optreedt die gepaard gaat met verlies van natrium en kalium met de urine. Een dergelijke keto-acidose kan optreden bij slecht gereguleerde diabetes, vanwege een tekort aan insuline, en kan leiden tot coma en andere ernstige gezondheids-problemen. Diabetespatiënten en personen met een gestoorde nierfunctie moeten daarom voorzichtig zijn met het volgen van een koolhydraatarm dieet. Daar staat tegenover dat gewichtsreductie, zeker bij personen met overgewicht, een gunstig effect heeft op de regulering van de bloedglucosespiegels door een verbeterde insulinegevoeligheid. Dit kan echter ook worden bereikt met een ander gezond dieet!

Cholesterolgehalte

Het Atkins-dieet kenmerkt zich door een hoog gehalte aan eiwit en vet, waaronder verzadigd vet. Dat laatste blijkt niet te leiden tot een verhoogd cholesterolgehalte. Dit blijkt uit studies waarbij personen tot twaalf maanden lang werden gevolgd. Het ontbreken van dit effect kan worden verklaard door de afname van het lichaamsgewicht. Gewichtsverlies heeft immers een positieve uitwerking op het cholesterolgehalte. Het is echter de vraag of dit gunstige effect behouden blijft bij het volgen van het Atkins-dieet wanneer het lichaamsgewicht stabiel is. Uit tal van studies blijkt dat te veel verzadigd vet dan wel resulteert in een verhoging van het ‘slechte’ (LDL-)cholesterol en een afname in het ‘goede’ (HDL-)cholesterol, waardoor het risico op bijvoorbeeld hart- en vaatziekten wordt vergroot. Ook een langdurig hoog niveau van eiwitconsumptie wordt als ongewenst beschouwd.

Gezond eetpatroon

Een ander bezwaar van een langere tijd volgen van het Atkins-dieet met relatief veel vet, weinig groente en/of fruit en weinig graanproducten, is dat het minder vitamines en mineralen, voedingsvezel en andere bioactieve stoffen levert. Het Atkins-dieet kan dus een goede manier zijn om een gezond gewicht te bereiken, maar uiteindelijk gaat het om de gezondheidswinst die dit oplevert, vast te houden met een gezond eetpatroon. Dat wil zeggen: voldoende groente en fruit, brood en andere graanproducten en zo min mogelijk verzadigd vet.